ΕΘΝΟΣ  |  ΗΜΕΡΗΣΙΑ  |  LIFE  |  SENTRAGOAL  |  WOMENONLY  |  ELLE | ΣΙΝΕΜΑ  |  CAR&DRIVER  |  SPORTY  |  HOMME  |  COOKBOOK  |  TRAVELBOOK
FORUM
ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΑΠΟΨΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΛΕΝΕ

Δημοφιλέστρα άρθρα στο «Forum»

Η οικονομία των likes

17.1.2017
Από τον Δημήτρη Πολιτάκη

Κι αν ο εχθρός δεν είναι τα τρολ των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αλλά η ανάγκη να είμαστε αρεστοί; Κι αν η «οικονομία της υπόληψης» μας ενδιαφέρει περισσότερο από την αληθινή;

«Υπήρχε μια εποχή που μπορούσες να έχεις την άποψή σου και να την εκφέρεις χωρίς τον κίνδυνο να θεωρηθείς τρολ». Κάπως έτσι το έθεσε προ καιρού σε μία από τις τακτικές πολεμικές του εναντίον της ισοπεδωτικής φύσης που εμφανίζει συχνά το σύμπαν των σύγχρονων μέσων κοινωνικής δικτύωσης ο Μπρετ Ιστον Ελις, συγγραφέας του Λιγότερο από Μηδέν και της Αμερικανικής Ψύχωσης. Οχι ότι μπορεί να αμφισβητηθεί ο διαβρωτικός ρόλος της δυσφημιστικής τρολιάς στον δημόσιο λόγο αυτών αλλά και των πιο επίσημων μέσων. Τα τρολ –ανώνυμα και επώνυμα, έμμισθα ή τιμής ένεκεν– είναι μια πραγματικότητα.

Ολόκληρος ο τρέχων κύκλος της σειράς South Park, μάλιστα, βασίζεται θεματικά στη λειτουργία των κακόβουλων τρολ και στην προσπάθεια της κυβέρνησης της Δανίας (!) να τα εξαλείψει βγάζοντας στη φόρα τα προσωπικά δεδομένα, όχι μόνο τα δικά τους  αλλά και όλου του κόσμου, οδηγώντας έτσι τον πλανήτη σε μια φάση αποκαλυπτικού ολέθρου. Πραγματική, όμως, είναι και η τάση να απορρίπτουμε, να αποβάλλουμε από τη συζήτηση και να σταμπάρουμε ως τρολ οποιονδήποτε εκφράζει αρνητισμό, δυσπιστία και γενικά αντίθετη άποψη από αυτήν της δικής μας «κοινότητας». Κι αυτό έχει να κάνει με την ίδια τη γενεαλογία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, βρίσκεται φοδραρισμένο στο ύφασμά τους.

«Η ιδέα ότι όλοι είμαστε ειδικοί και η φωνή μας αξίζει να ακουστεί έχει κάνει τη φωνή, την άποψη του καθενός, να φαίνεται όλο και πιο πολύ χωρίς νόημα».

Οπως γράφει ο Ελις, «η ιδέα ότι όλοι είμαστε ειδικοί και η φωνή μας αξίζει να ακουστεί έχει κάνει τη φωνή, την άποψη του καθενός, να φαίνεται όλο και πιο πολύ χωρίς νόημα. Οι πιο πολλοί άνθρωποι μιας κάποιας ηλικίας το παρατήρησαν αυτό όταν εντάχθηκαν στην πρώτη πολυεθνική τους, το Facebook, το οποίο έχει τους δικούς του κανόνες έκφρασης. Το Facebook ενθαρρύνει τους χρήστες του να κάνουν like σε πρόσωπα και πράγματα, και επειδή είναι μια πλατφόρμα μέσω της οποίας πολλοί άνθρωποι για πρώτη φορά ενεπλάκησαν στον κοινωνικό ιστό του διαδικτύου, επικράτησε η παρόρμηση να ακολουθεί κανείς τη φύση του μέσου και να παρουσιάζει ένα εξιδανικευμένο πορτρέτο του εαυτού του –έναν καλύτερο, φιλικότερο εαυτό. Ετσι αναπτύχθηκε αυτή η αίρεση της “αρεστότητας”, η οποία υποβιβάζει τους πάντες σε ένα είδος αποστειρωμένου κουρδιστού πορτοκαλιού. Για να γίνει κανείς αποδεκτός από την «κοινότητα», πρέπει να ακολουθεί τον ηθικό κανόνα που αποκλείει τις αρνητικές γνώμες που κατά κανόνα στοιχίζουν το μπλοκάρισμα από τη συζήτηση…».

Εν συνεχεία, αναρωτιέται αν αυτή η «οικονομία της υπόληψης», όπως την αποκαλεί –η τάση να μοστράρεις μια ψεύτικη ευγένεια για να παραμείνεις αποδεκτός από το κοπάδι– θα συνεχίσει να αναπτύσσεται εκτός ελέγχου. «…Αντί να αγκαλιάζουμε την αληθινά αντιφατική ανθρώπινη φύση, με όλες τις προκαταλήψεις και τις ατέλειές της, συνεχίζουμε να μεταμορφωνόμαστε σε ενάρετα ρομπότ. Εντέλει, η οικονομία της υπόληψης στόχο έχει μόνο το κέρδος. Μας ωθεί να λουστράρουμε τον ατελή εαυτό μας για να μπορέσουμε να τον πουλήσουμε και για να μπορούν να μας πουλήσουν οι άλλοι άχρηστα αγαθά. Ο εναγκαλισμός της οικονομίας της υπόληψης αποτελεί μια δυσοίωνη υπενθύμιση του καταντήματος των ανθρώπων εξαιτίας της οικονομικής ανασφάλειας: τα μόνο εργαλείο που τους μένει για να ανέλθουν οριακά έστω στην οικονομική κλίμακα είναι η καθαρή και λαμπερή υπόληψή τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η υπόληψη, όμως, δεν διασώζεται με το να κάνεις like στα σωστά πράγματα, αλλά με το να είσαι ειλικρινής με τον αντιφατικό εαυτό σου. Υπάρχουν όρια στην επίδειξη των πιο κολακευτικών γνωρισμάτων μας, διότι όσο γνήσιοι και αυθεντικοί κι αν νομίζουμε ότι είμαστε, στην ουσία μορφοποιούμε διαρκώς μια σύμβαση, όσο κι αν την παρουσιάζουμε ως δεδομένη και νομοτελειακή. Αυτό που διαγράφεται στην οικονομία της υπόληψης είναι οι αντιφάσεις που είναι έμφυτες σε όλους μας. Οσοι από μας επιτρέπουν να αποκαλυφθούν ελαττώματα, αδυναμίες και ασυμβατότητες, κινδυνεύουμε να γίνουμε απωθητικοί, δυσάρεστοι, ενοχλητικοί. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, προκύπτει ένας κόσμος συμβιβασμού και λογοκρισίας, από τον οποίο αποβάλλονται οι αντιρρησίες: «Αυτό είναι το αληθινό έγκλημα της οικονομίας ή της κουλτούρας της υπόληψης: εκδιώκοντας το αρνητικό, το ασυνήθιστο, το διαφορετικό, εκδιώκει συχνά το ενδιαφέρον, το ιδιαίτερο, το ατομικό…».