ΕΘΝΟΣ  |  ΗΜΕΡΗΣΙΑ  |  LIFE  |  SENTRAGOAL  |  WOMENONLY  |  ELLE | ΣΙΝΕΜΑ  |  CAR&DRIVER  |  SPORTY  |  HOMME  |  COOKBOOK  |  TRAVELBOOK
FORUM
ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΑΠΟΨΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΛΕΝΕ

Δημοφιλέστρα άρθρα στο «Forum»

Κάθε τέλος και μια αρχή

9.12.2016
Από τον Δημήτρη Πολιτάκη

Πάνω που λες ότι έχουν στερέψει οι εσχατολογικές προσεγγίσεις της κατάστασης που βιώνουμε από τα τέλη του περασμένου αιώνα, κάθε τόσο συμβαίνει κι ένα έκτακτο διεθνές περιστατικό.

Η φιλολογία περΙ τέλους (τέλος του Ψυχρού Πολέμου, τέλος της Ιστορίας, τέλος της ταξικής πάλης κ.λπ.) παίρνει και πάλι φωτιά. Πολλοί χρησιμοποίησαν ως μπαμπούλα τον Trump (προς μεγάλη του ικανοποίηση) κατά την προεκλογική του εκστρατεία, στη διάρκεια της οποίας καταστρατηγήθηκε κάθε δοκιμασμένο σύστημα, κάθε πρωτόκολλο και κάθε κανόνας στοιχειώδους σαβουάρ βιβρ, βέβαιοι κατά βάθος ότι δεν ήταν ποτέ δυνατό να εκλεγεί, κι όταν τελικά συνέβη, έμειναν άναυδοι, περιδεείς και μοιραίοι, σαν να είδαν ξαφνικά ενώπιόν τους με τη μορφή τρομακτικού (πορτοκαλί) ολογράμματος το τέλος του κόσμου όπως τον ξέραμε.

Εντάξει, αν όχι το τέλος του κόσμου (θα δείξει, όλο το μελετάμε το σενάριο αποκάλυψης, αλλά δεν έχει φτάσει ακόμα), σίγουρα είδαμε το τέλος του μεταπολεμικού συστήματος αξιών, ειδικά στο πολιτικό πεδίο. Η απελπισμένη επιθυμία κάποιων να γίνουν «πουτάνα όλα», που λέμε στα καθ’ ημάς, έγινε τελικά πραγματικότητα. Και η τραγική ειρωνεία είναι ότι τα δημοσιογραφικά μέσα που καυτηρίαζαν (δικαίως) τον Trump για την πλήρη αδιαφορία του προς την αλήθεια, την πραγματικότητα και τα γεγονότα, αποξενώθηκαν τα ίδια από την πραγματικότητα επειδή δεν καταδέχονταν να παραδεχτούν ότι κάτι συμβαίνει που δεν συνάδει με την κοσμοθεωρία τους για τα πράγματα. Στο τέλος, έμοιαζαν με θύματα τροχαίου που σηκώνονται ζαλισμένα και τρέχουν για να προλάβουν να μπουν στο λεωφορείο που μόλις τους έχει πατήσει. 

Η τελική επικράτηση του Trump στις εκλογές απέδειξε ότι ζούμε εδώ και καιρό σε έναν κόσμο όπου δεν έχουν σημασία τα γεγονότα αλλά η ιστορία που αφηγείται κανείς.

Εκτός των άλλων, η τελική επικράτηση του Trump στις προεδρικές εκλογές απέδειξε ότι ζούμε εδώ και καιρό σε έναν κόσμο όπου δεν έχουν σημασία τα γεγονότα αλλά η ιστορία που αφηγείται κανείς, το «αφήγημα» που πουλάει στο κοινό, το οποίο από τη μεριά του μοιάζει να μην έχει κανένα πρόβλημα να καταπίνει αμάσητα και εν γνώσει του ψέματα, αρκεί να επιβεβαιώνεται η ατζέντα που έχει επιλέξει να περιφέρει, ακόμα κι αν κοντεύει να του γίνει ζουρλομανδύας. Φταίει όμως και το κοινό. Ετσι έχει γαλουχηθεί πλέον, με ψηφιακές κόντρες και τρολοχτυπήματα ένθεν και ένθεν στα social media, εκεί όπου τα ψεύδη αναπαράγονται με ρυθμό επιδημίας, κι αν και εφόσον κάποια στιγμή επιπλεύσει η αλήθεια, είναι πια αργά, ουδείς ασχολείται πλέον, αφού το αρχικό ψέμα έχει ήδη αναπαραχθεί τόσες φορές, γεννώντας μια σειρά από άλλα ψέματα και παρεξηγήσεις.

Εδώ έχουν χάσει την μπάλα αυτοί που δουλειά και καθήκον και λειτούργημά τους υποτίθεται αποτελεί η αναζήτηση της αλήθειας. Στο τέλος του τηλεοπτικού μαραθωνίου για τις αμερικανικές εκλογές, όταν όλες οι αρχικές εκτιμήσεις είχαν ανατραπεί, ο John King του CNN παραδέχτηκε ενώπιον εκατομμυρίων θεατών ότι τις προηγούμενες εβδομάδες «η συζήτηση που κάναμε δεν ήταν βασισμένη στην πραγματικότητα».
Καταντάει εξήγηση-πασπαρτού για όλα τα δεινά, αλλά «φταίει» σε μεγάλο βαθμό η τεχνολογία –ή τέλος πάντων η διαχείρισή της στο επικοινωνιακό επίπεδο, όσο μπορεί να διαχειριστεί κανείς αποτελεσματικά κάτι που συχνά μοιάζει ανεξέλεγκτο– γι’ αυτή τη «χαλαρή» σχέση με την πραγματικότητα και τα γεγονότα.

Σύμφωνα με τη ρωσο-αμερικανικής καταγωγής θεωρητικό Svetlana Boym, «ο 21ος αιώνας δεν χαρακτηρίζεται τόσο από την αναζήτηση νέων ιδεών όσο από τη διαρκή εξάπλωση πολλών ειδών νοσταλγίας… νοσταλγικοί εθνικιστές, νοσταλγικοί κοσμοπολίτες και νοσταλγικοί περιβαλλοντολόγοι ανταλλάσσουν πυρά από pixel στην μπλογκόσφαιρα. Αυτή η αναζωογονητική νοσταλγία επιδιώκει να ξαναχτίσει χαμένες πατρίδες, αυτοπροβάλλεται ως “αλήθεια και παράδοση”, φανατίζεται με μεγαλόσχημους συμβολισμούς και εγκαταλείπει την κριτική σκέψη για χάρη κάποιων συναισθηματικών δεσμών, για μια κοινή ατζέντα. Μια τέτοια νοσταλγία μπορεί να γεννήσει τέρατα…».

Αυτή η αντίληψη διαστρεβλώνει το νόημα του γνωστού αποφθέγματος του Nietzsche, σύμφωνα με το οποίο δεν υπάρχουν γεγονότα, παρά μόνο ερμηνείες των γεγονότων. Στο σύγχρονο σύστημα αξιών κάθε εκδοχή των γεγονότων είναι απλά άλλο ένα «αφήγημα», στo πλαίσιo του οποίου τα ψέματα δικαιολογούνται ως «εναλλακτική άποψη», από τη στιγμή που όλα είναι σχετικά και όλοι έχουν τη δική τους αλήθεια, την οποία εκφράζουν, συχνά με ακλόνητη αυτοπεποίθηση, στους διαδρόμους του ίντερνετ.